Szczepienia przeciw grypie - co musimy o nich wiedzieć w sezonie 2026/2027?

Najważniejsze informacje w skrócie

• szczepienie przeciw grypie wykonuje się co sezon,

• skład szczepionek jest regularnie aktualizowany ze względu na zmienność wirusów grypy,

• w sezonie 2026/2027 rekomendowane są szczepionki trójskładnikowe,

• szczepienie może zmniejszyć ryzyko zachorowania, a przede wszystkim ciężkiego przebiegu grypy, hospitalizacji i powikłań,

• większości osób wystarcza jedna dawka szczepionki w sezonie,

• dzieci poniżej 9. roku życia, które nie otrzymały wcześniej łącznie dwóch dawek szczepionki przeciw grypie, wymagają podania dwóch dawek w odstępie co najmniej 4 tygodni,

• w Polsce szczepionki przeciw grypie są dostępne bezpłatnie lub z częściową refundacją dla określonych grup pacjentów,

• osoby dorosłe mogą zaszczepić się również w wybranych aptekach.

Grypa czy przeziębienie - czym się różnią?

Grypa to infekcja wirusowa wykazująca dużą sezonowość w okresie jesienno-zimowym. Jej objawy zwykle różnią się od typowego przeziębienia i obejmują, oprócz kataru i kaszlu, także gorączkę, bóle mięśni i stawów oraz ból głowy.

Pacjenci często używają sformułowań typu „połamało mnie”, a powrót do pełnej formy może wymagać czasu.

Choroba rozprzestrzenia się przede wszystkim drogą kropelkową i powietrzną oraz poprzez kontakt bezpośredni lub kontakt ze skażonymi powierzchniami. Jeden chory może zarazić średnio 1,3 osoby z bliskiego otoczenia. Osoba zakażona może również przenosić wirusa jeszcze przed pojawieniem się objawów.

Szczególnie narażone na ciężki przebieg i powikłania są m.in. małe dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Ostry przebieg choroby może wiązać się z koniecznością hospitalizacji oraz groźnymi dla zdrowia powikłaniami.

Jak rozpoznaje się grypę?

Rozpoznanie grypy może być stawiane na podstawie obrazu klinicznego, jednak same objawy nie pozwalają na pewne odróżnienie jej od innych infekcji układu oddechowego.

Zakażenie można potwierdzić za pomocą badań diagnostycznych, m.in. szybkich testów antygenowych lub metod molekularnych, takich jak RT-PCR.

Materiał do badania pobiera się z dróg oddechowych, np. w postaci wymazu z nosa lub nosogardła i gardła, w zależności od stosowanego testu.

Za sezonowe zachorowania na grypę u ludzi odpowiadają przede wszystkim wirusy grypy typu A i B. Typy te różnią się przede wszystkim zmiennością oraz typem gospodarzy.

Dlaczego szczepionkę przeciw grypie trzeba aktualizować co sezon?

Chorobie, a przede wszystkim jej ciężkiemu przebiegowi i powikłaniom, można zapobiegać poprzez szczepienia. Ze względu na ciągłe zmiany zachodzące w wirusach grypy skład szczepionek jest regularnie aktualizowany.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) dwa razy w roku analizuje dane pochodzące z globalnego systemu nadzoru nad grypą GISRS i wydaje rekomendacje dotyczące składu szczepionek na kolejny sezon - osobno dla półkuli północnej i południowej.

Pod uwagę brane są m.in. informacje o krążących wirusach oraz ich właściwościach antygenowych i genetycznych. Na podstawie tych danych wybierane są szczepy wirusów, które powinny znaleźć się w szczepionkach na nadchodzący sezon.

W Unii Europejskiej Europejska Agencja Leków (EMA), uwzględniając rekomendacje WHO, wydaje coroczne zalecenia dotyczące składu sezonowych szczepionek przeciw grypie.

Przed wprowadzeniem do obrotu szczepionki muszą spełnić obowiązujące wymagania dotyczące jakości, bezpieczeństwa i skuteczności.

Jakie szczepionki przeciw grypie są zalecane w sezonie 2026/2027?

Dla każdego sezonu publikowane są również aktualne zalecenia dotyczące wykonywania szczepień przeciw grypie.

W Polsce informacje dotyczące sezonu 2026/2027 obejmują m.in. dostępne preparaty, grupy, którym szczególnie zaleca się szczepienie, zasady refundacji oraz optymalny termin wykonania szczepienia.

Aktualna rekomendacja na sezon 2026/2027 obejmuje szczepionki trójskładnikowe.

Są to preparaty zawierające antygeny trzech wariantów wirusa grypy: dwóch wirusów typu A - A(H1N1)pdm09 i A(H3N2) - oraz jednego wirusa typu B z linii B/Victoria.

Szczepionki czteroskładnikowe nie są już standardowo zalecane ze względu na brak wykrywania w krążeniu wirusów linii B/Yamagata od marca 2020 roku.

W sezonie 2026/2027 w Polsce dostępne są wyłącznie inaktywowane szczepionki przeciw grypie podawane we wstrzyknięciu.

Szczepionki przeciw grypie są produkowane przez firmy farmaceutyczne zgodnie z aktualnymi zaleceniami dotyczącymi ich składu, a następnie, po przejściu wymaganych procedur regulacyjnych i kontroli jakości, trafiają poprzez system dystrybucji m.in. do aptek i placówek ochrony zdrowia.

Jak wygląda kwalifikacja do szczepienia przeciw grypie?

Przed każdym szczepieniem pacjent przechodzi kwalifikację, podczas której oceniany jest jego aktualny stan zdrowia oraz ewentualne przeciwwskazania do szczepienia.

Warto poinformować osobę kwalifikującą o chorobach przewlekłych, alergiach, wcześniejszych niepożądanych odczynach poszczepiennych oraz przyjmowanych lekach.

W przypadku dzieci kwalifikację do szczepienia przeprowadza lekarz. U osób dorosłych może ją przeprowadzić również odpowiednio uprawniony przedstawiciel innego zawodu medycznego, m.in. pielęgniarka, położna lub farmaceuta.

Czy przeciw grypie można zaszczepić się w aptece?

Szczepienie może zostać wykonane w podmiocie leczniczym, a w przypadku osób dorosłych również w wybranych aptekach realizujących szczepienia.

Nie zawsze konieczny jest więc schemat: lekarz - apteka - gabinet zabiegowy. W przypadku osoby dorosłej część procedury może odbyć się podczas jednej wizyty w aptece.

Ile kosztuje szczepienie przeciw grypie w sezonie 2026/2027?

No właśnie? Czy każdy musi płacić za szczepionkę oraz ile dawek musimy wykonać?

To również ściśle określają aktualne zalecenia.

W sezonie 2026/2027 szczepionki Influvac i Vaxigrip są bezpłatne dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia, osób w wieku 65 lat i starszych oraz kobiet w ciąży i połogu.

Osobom dorosłym w wieku 18-64 lata przysługuje 50% refundacji tych preparatów.

Dodatkowo osobom od 60. roku życia przysługuje 50% refundacji wysokodawkowej szczepionki Efluelda.

Do skorzystania z refundacji potrzebna jest recepta.

Ile dawek szczepionki przeciw grypie trzeba przyjąć?

Szczepienie przeciw grypie wykonuje się co sezon.

U większości osób wystarcza jedna dawka.

Wyjątkiem są dzieci, które nie ukończyły 9 lat i nie otrzymały wcześniej łącznie dwóch dawek szczepionki przeciw grypie. W takim przypadku należy podać dwie dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni.

W kolejnych sezonach wystarcza jedna dawka.

Co robić po szczepieniu przeciw grypie?

Po wykonaniu szczepienia powinniśmy pozostać przez około 15 minut w miejscu, w którym zostało ono wykonane.

Pozwala to na szybką reakcję personelu w przypadku wystąpienia bardzo rzadkiej, gwałtownej reakcji alergicznej, a także omdlenia po szczepieniu.

Jakie objawy mogą wystąpić po szczepieniu przeciw grypie?

Po szczepieniu przeciw grypie mogą wystąpić łagodne reakcje miejscowe, takie jak ból, zaczerwienienie czy obrzęk w miejscu wkłucia, a także objawy ogólne, m.in. niewielki wzrost temperatury ciała, ból głowy, mięśni lub stawów.

Zwykle ustępują one samoistnie w ciągu kilku dni.

Kiedy po szczepieniu skontaktować się z lekarzem?

Jeżeli jednak objawy są nasilone, utrzymują się lub pojawią się inne niepokojące dolegliwości, należy skontaktować się z lekarzem.

Szczególnej uwagi wymagają m.in.:

• bardzo wysoka gorączka,

• drgawki,

• zaburzenia świadomości,

• nasilona lub nietypowa reakcja skórna.

W przypadku objawów mogących świadczyć o ciężkiej reakcji alergicznej, takich jak narastające trudności w oddychaniu, obrzęk języka lub gardła, uogólniona pokrzywka z objawami ogólnymi czy gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Jak skuteczne jest szczepienie przeciw grypie?

Co zapewnia nam szczepienie?

Może uchronić nas przed zachorowaniem, a przede wszystkim zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu grypy, hospitalizacji i jej powikłań.

Nie można podać jednego stałego odsetka zachorowań po szczepieniu. Skuteczność szczepionki przeciw grypie zmienia się w poszczególnych sezonach i zależy m.in. od wieku pacjenta oraz dopasowania szczepionki do aktualnie krążących wariantów wirusa.

Szczepienie nie daje więc stuprocentowej ochrony przed zakażeniem, ale nawet w sezonach, w których dopasowanie szczepionki jest słabsze, może zapewniać istotną ochronę przed zachorowaniem i jego poważnymi konsekwencjami.

Podobnie nie można podać jednego odsetka niepożądanych odczynów poszczepiennych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane są łagodne i krótkotrwałe, natomiast poważne reakcje po szczepieniu występują rzadko.

Najczęstsze błędy związane ze szczepieniem przeciw grypie

• traktowanie grypy jak zwykłego przeziębienia,

• zakładanie, że szczepienie wykonane raz zapewnia ochronę na kolejne sezony,

• przekonanie, że szczepienie gwarantuje stuprocentową ochronę przed zachorowaniem,

• rezygnowanie ze szczepienia tylko dlatego, że sezon grypowy już się rozpoczął,

• pomijanie kwalifikacji przed szczepieniem lub nieinformowanie o istotnych problemach zdrowotnych,

• uznawanie typowych, łagodnych reakcji po szczepieniu za zachorowanie na grypę.

Źródła

1. World Health Organization. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the 2026-2027 northern hemisphere influenza season. WHO, 2026.
   WHO - skład szczepionek przeciw grypie 2026/2027

2. European Medicines Agency. EU recommendations for 2026/2027 seasonal flu vaccine composition. EMA, 2026.
   EMA - zalecenia dotyczące składu szczepionek 2026/2027

3. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy. Jak prowadzone są szczepienia przeciw grypie w sezonie 2026/2027? Szczepienia.Info, 2026.
   NIZP PZH - szczepienia przeciw grypie 2026/2027

4. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy. Jak są refundowane szczepionki przeciw grypie w sezonie 2026/2027? Szczepienia.Info, 2026.
   NIZP PZH - refundacja szczepionek przeciw grypie 2026/2027

5. World Health Organization. Influenza (seasonal). WHO.
   WHO - Influenza (Seasonal)