Melatonina: jak działa, jak dawkować i czym różni się od tabletek nasennych

Jak działa melatonina?

Melatonina pełni różne funkcje i pełen zakres jej oddziaływania biologicznego nie jest nam jeszcze znany. Najbardziej znaną funkcją melatoniny jest regulacja rytmów okołodobowych, takich jak rytm snu i czuwania, rytmy neuroendokrynne oraz cykle temperatury ciała. Do innych zaobserwowanych w badaniach funkcji melatoniny w ludzkim organizmie należą:

• wzmacnianie oscylacje lub dostosowywanie synchronizacji centralnego zegara biologicznego, co wspomaga stabilizację rytmów organizmu

• bierze udział w regulacji ciśnienia krwi, autonomicznej regulacji układu sercowo-naczyniowego i regulacji układu odpornościowego

• wspomaganie funkcji fizjologicznych, jak np. funkcjonowanie siatkówki oka

• regulacja masy ciała oraz masy kostnej

• fizjologiczny wpływ na rozród i dojrzewanie płciowe u ssaków

Spożycie melatoniny może powodować zmęczenie, senność i skrócenie latencji snu, czyli czasu, jaki upływa od położenia się do spania do zaśnięcia. Poprawa w regulacji rytmów dobowych, która może zajść dzięki wspomagającemu działaniu melatoniny, może skutkować w poprawie nastroju, poziomów energii i procesów poznawczych (jak pamięć, uwaga, skupienie czy percepcja). 

Czym melatonina różni się od tabletek nasennych?

Wiele leków i tabletek nasennych bez recepty opiera się na wyciągach roślinnych lub substancjach takich jak doksylamina, które mają działanie uspokajające i sedatywne. Podczas gdy tabletki nasenne mają na celu wywołanie snu, przyjęcie melatoniny wywołuje senność. Leki nasenne są zazwyczaj przeznaczone do krótkich okresów przyjmowania, gdyż organizm szybko przyzwyczaja się do zawartej w nich dawki substancji czynnych, przez co osłabia się ich działanie. Natomiast melatonina jest naturalnie występującym hormonem w ludzkim ciele i przyjęcie leku zwiększa jej poziom stężenia w organizmie. Zwiększony poziom melatoniny, który naturalnie występuje nocą, jest sygnałem dla naszego ciała świadczącym o porze wypoczynku. 

Dla kogo melatonina może być pomocna?

Niedobór melatoniny występuje częściej u osób starszych. Choć badania nie wskazują jednoznacznie, że niedobór melatoniny jest przyczyną problemów ze snem, to często jest on z nimi powiązany. Przy niedoborze melatoniny mogą występować więc objawy takie jak trudności przy zasypianiu, krótszy sen lub niższa jakość snu, której objawem może być np. brak uczucia wypoczęcia przy wstawaniu.

Niemniej jednak, problemy z regulacją snu mogą wystąpić niezależnie od wieku i często są rezultatem stylu życia i codziennych nawyków. Melatonina może być przydatnym środkiem aby wspomóc wyregulowanie oraz stabilizację rytmu dobowego oraz pory zasypiania. Jednakże melatonina nie zastąpi zdrowego trybu życia i nie powinniśmy nadmiernie polegać na jej działaniu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania przyjmowania melatoniny

Istnieje wysoka zgodność badań co do niskiej toksyczności i bezpieczeństwa stosowania melatoniny. Przy krótkotrwałym stosowaniu, nawet przy ekstremalnie wysokiej dawce (obecnie nie ma określonej dawki śmiertelnej), żadne badania nie wykazały poważnych działań niepożądanych. Niemniej, nadal może wystąpić nadmiar melatoniny i zarówno zbyt mało jak i zbyt dużo melatoniny może zakłócać sen. U niektórych osób melatonina może wiązać się z gorszym snem spowodowanym np. intensywnymi snami. Najczęstsze negatywne efekty, które mogą się pojawić przy przyjęciu melatoniny to:

• zawroty głowy

• nudności

• bóle głowy

• senność

Długotrwałe badania dotyczące leczenia melatoniną sugerują jedynie łagodne działania niepożądane porównywalne z placebo. Jednakże, bezpieczeństwo długoterminowego stosowania melatoniny nadal wymaga dalszych badań, szczególnie u dzieci i młodzieży. Ze względu na brak badań na ludziach kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny obecnie przyjmować melatoniny z zewnętrznego źródła.

Z powodu efektów nasennych melatoniny, może ona współdziałać z innymi preparatami bądź środkami o podobnym działaniu. Zaleca się ostrożność przy przyjmowaniu melatoniny z innymi środkami (jak leki lub zioła) o działaniu nasennym, uspokajającym, relaksującym, zwiotczającym mięśnie. Nie należy jej również przyjmować wraz z alkoholem.

Nie zaleca się stosowania melatoniny wraz z przyjmowaniem innych leków, które mogą wpływać na jej poziom w naszym organizmie. Mogą to być np. środki antykoncepcyjne oraz terapie hormonalne. Wszystkie przyjmowane środki i leki powinny być skonsultowane z lekarzem lub farmaceutą.

Przy wystąpieniu silnych działań niepożądanych zakłócających normalne funkcjonowanie należy zaprzestać przyjmowanie preparatów i skonsultować się z lekarzem.

Jak wybrać melatoninę?

Duża ilość preparatów z melatoniną jest klasyfikowana jako suplement diety, a nie jako lek, co wiąże się z mniej rygorystycznymi regulacjami dotyczącymi jakości oraz bezpieczeństwa. Wiele suplementów diety z melatoniną zawiera również inne składniki, najczęściej wyciągi z ziół oraz witaminy.

Przy wyborze preparatu powinniśmy w pierwszej kolejności sprawdzić co znajduje się w jego składzie. Warto upewnić się, że nie zawiera on dodatkowych substancji, których nie chcemy przyjmować, takich jak barwniki, substancje słodzące a nawet witaminy. Jednym z powodów może być to, że przyjmujemy już inny suplement zawierający tę witaminę i nie powinniśmy przekraczać zalecanej dawki. Suplementy są uzupełnieniem diety, ale więcej nie znaczy lepiej.

Dawka dobierana jest indywidualnie, przy czym zalecana dawka melatoniny to zazwyczaj między 0,5 mg a 3 mg, choć są też silniejsze preparaty zawierające dawkę 5 mg. Pomimo ogólnego bezpieczeństwa melatoniny nawet w wysokich dawkach, wysokość przyjmowanej dawki powinna być zgodna z zaleceniami danego preparatu i najlepiej skonsultować ją z lekarzem. Dla niektórych osób dawka nawet 0,2mg może być skuteczna – ogólnie rzecz biorąc, jeżeli przyjmowana dawka przynosi oczekiwane efekty, nie warto jej zwiększać.  

Źródła

Andersen, Lars Peter Holst, Ismail Gögenur, Jacob Rosenberg, and Russel J. Reiter. "The safety of melatonin in humans." Clinical drug investigation 36, no. 3 (2016): 169-175.

Chung, Ka Fai, and Claire KY Lee. "Over-the-counter sleeping pills: a survey of use in Hong Kong and a review of their constituents." General Hospital Psychiatry 24, no. 6 (2002): 430-435.

Ferracioli-Oda, Eduardo, Ahmad Qawasmi, and Michael H. Bloch. "Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders." PloS one 8, no. 5 (2013): e63773.

Foster, Russell G. "Melatonin." Current Biology 31, no. 22 (2021): R1456-R1458.

Krzystanek, Marek, Anna Białek, Artur Pałasz, and Rafał Skowronek. "Doksylamina w leczeniu zaburzeń snu i lęku." Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii 32 (2016): 41-47.

Lemmer, Björn. "The sleep–wake cycle and sleeping pills." Physiology & behavior 90, no. 2-3 (2007): 285-293.

Menczel Schrire, Zoe, Craig L. Phillips, Julia L. Chapman, Shantel L. Duffy, Grace Wong, Angela L. D’Rozario, Maria Comas et al. "Safety of higher doses of melatonin in adults: a systematic review and meta‐analysis." Journal of Pineal Research 72, no. 2 (2022): e12782.

Papagiannidou, Eleni, Debra J. Skene, and Costas Ioannides. "Potential drug interactions with melatonin." Physiology & behavior 131 (2014): 17-24.

Tordjman, Sylvie, Sylvie Chokron, Richard Delorme, Annaelle Charrier, Eric Bellissant, Nemat Jaafari, and Claire Fougerou. "Melatonin: pharmacology, functions and therapeutic benefits." Current neuropharmacology15, no. 3 (2017): 434-443.

Xie, Zizhen, Fei Chen, William A. Li, Xiaokun Geng, Changhong Li, Xiaomei Meng, Yan Feng, Wei Liu, and Fengchun Yu. "A review of sleep disorders and melatonin." Neurological research 39, no. 6 (2017): 559-565.

Zhao, D., Y. Yu, Y. Shen, Q. Liu, Z. Zhao, R. Sharma, and R. J. Reiter. Melatonin synthesis and function: evolutionary history in animals and plants. Front Endocrinol 10: 249. 2019.