Interakcje leków i suplementów. Czego ze sobą nie łączyć?

Suplement nie jest obojętny dla leku. Witaminy, składniki mineralne i preparaty ziołowe mogą zmieniać wchłanianie lub metabolizm substancji czynnej. Do krwi trafia wtedy jej mniej lub więcej, niż zakłada terapia co może osłabić działanie leku albo zwiększyć ryzyko działań niepożądanych.

• Dziurawiec osłabia działanie wielu leków. Wpływa na enzymy odpowiedzialne za metabolizm substancji leczniczych, przez co ich stężenie we krwi może spaść. Dotyczy to m.in. niektórych leków przeciwdepresyjnych, hormonalnej antykoncepcji i leków przeciwzakrzepowych.

• Przy minerałach często wystarczy odstęp, a nie rezygnacja. Wapń, żelazo, magnez, cynk oraz błonnik mogą ograniczać wchłanianie niektórych leków w przewodzie pokarmowym. W przypadku lewotyroksyny preparaty z wapniem lub żelazem należy przyjmować co najmniej cztery godziny przed lekiem lub po nim.

• Potas i witamina K wymagają konsultacji, nie tylko przesunięcia w czasie. Potas w połączeniu z inhibitorami ACE, sartanami lub diuretykami oszczędzającymi potas może zwiększać ryzyko hiperkaliemii. Witamina K może osłabiać działanie warfaryny i innych leków przeciwzakrzepowych, utrudniając kontrolę leczenia.

• Grejpfrut też zmienia działanie leków — i nie tylko on. Sok grejpfrutowy oraz ekstrakty z grejpfruta mogą hamować enzym CYP3A4 i podnosić stężenie niektórych leków we krwi, m.in. wybranych statyn i leków na nadciśnienie.

Interakcje leków i suplementów. Co dzieje się w organizmie?

Interakcje lekowe mogą mieć różny charakter. Jeden składnik może ograniczać wchłanianie leku w przewodzie pokarmowym, inny z kolei wpływać na jego metabolizm. W efekcie do krwi może trafiać mniej lub więcej substancji czynnej, co może zmieniać skuteczność leczenia albo zwiększać ryzyko działań niepożądanych. W niektórych przypadkach takie zaburzenia mogą prowadzić do osłabienia działania leku, a w innych do nadmiernego wzrostu jego stężenia.

Dobrym przykładem są niektóre składniki mineralne. Wapń, żelazo, magnez czy cynk mogą ograniczać wchłanianie określonych leków. Dochodzi wówczas do upośledzenia ich wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Znaczenie ma więc nie tylko to, co przyjmujemy, ale również kiedy to robimy. W niektórych sytuacjach wystarczy zachować odpowiedni odstęp między preparatami, aby zmniejszyć ryzyko interakcji.

Interakcje między lekami, suplementami diety i żywnością są częstym, a jednocześnie niedocenianym problemem. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące kilka lub kilkanaście preparatów jednocześnie. W przypadku polipragmazji, czyli stosowania wielu leków, ryzyko interakcji oraz działań niepożądanych wyraźnie wzrasta - mówi farmaceutka Izabela Augustyniak.

Tak jest choćby w przypadku lewotyroksyny. Preparaty zawierające wapń lub żelazo należy przyjmować co najmniej cztery godziny przed lub po lewotyroksynie. Podobnego odstępu wymagają także niektóre preparaty zawierające błonnik oraz multiwitaminy, jeśli dostarczają składników mogących ograniczać wchłanianie hormonu tarczycy.

Nie każda interakcja oznacza jednak, że z danego suplementu trzeba całkowicie zrezygnować. Czasem wystarczy zmienić porę jego przyjmowania. W innych sytuacjach potrzebna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą, który oceni możliwe interakcje w kontekście całej terapii.

Grejpfrut jest tu przykładem interakcji żywności z lekiem, a nie suplementu diety.

Dziurawiec i ryzyko działań niepożądanych. Na co uważać?

Dziurawiec często kojarzy się z naturalnym sposobem na poprawę nastroju. Warto jednak pamiętać, że zawarte w nim substancje mogą wpływać na działanie przyjmowanych leków. Oddziałują m.in. na enzymy odpowiedzialne za metabolizm wielu substancji leczniczych. W efekcie niektóre leki mogą być szybciej metabolizowane, a ich stężenie we krwi może się zmniejszyć.

Jak podkreśla Izabela Augustyniak: Jednym z klasycznych przykładów jest dziurawiec, który może zmniejszać działanie wielu leków, np. niektórych doustnych środków antykoncepcyjnych, leków przeciwzakrzepowych czy części leków stosowanych w terapii depresji.

Potas, witamina K i minerały. Ważne jest także to, z czym je łączymy

Potas jest potrzebnym organizmowi składnikiem mineralnym, ale jego dodatkowe przyjmowanie nie zawsze jest bezpieczne.

Z kolei preparaty zawierające potas wymagają ostrożności u osób przyjmujących między innymi inhibitory ACE, sartany czy leki moczopędne oszczędzające potas, ponieważ mogą zwiększać ryzyko hiperkaliemii - dodaje farmaceutka.

Znaczenie ma również witamina K, szczególnie w przypadku osób przyjmujących warfarynę lub inne leki będące antagonistami witaminy K. Dodatkowa suplementacja może zmniejszać ich działanie przeciwzakrzepowe i utrudniać prawidłową kontrolę leczenia. Dlatego przed sięgnięciem po preparat z witaminą K warto poinformować o tym lekarza lub farmaceutę.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wapnia, żelaza, magnezu czy cynku. Te składniki mogą ograniczać wchłanianie niektórych leków w przewodzie pokarmowym. Nie zawsze oznacza to konieczność rezygnacji z suplementu. W niektórych przypadkach wystarczy zachować odpowiedni odstęp między przyjmowaniem leku a preparatu zawierającego dany minerał.

Lewotyroksyna i suplementy. Liczy się pora przyjmowania

Osoby przyjmujące lewotyroksynę powinny zwrócić szczególną uwagę na to, z czym łączą lek. Wapń i żelazo mogą ograniczać jego wchłanianie, a tym samym wpływać na skuteczność leczenia. Preparaty zawierające wspomniane składniki należy przyjmować co najmniej cztery godziny przed lub po lewotyroksynie.

To pokazuje, że interakcje lekowe nie zawsze oznaczają konieczność całkowitego unikania danego połączenia. W niektórych przypadkach ryzyko można ograniczyć, odpowiednio rozdzielając w czasie przyjmowanie leku i suplementu.

W przypadku leków stosowanych przewlekle nie warto jednak ustalać takich odstępów samodzielnie. Zawsze należy sprawdzić informacje dotyczące konkretnego preparatu lub zapytać lekarza albo farmaceutę, jak bezpiecznie połączyć lek z suplementem.

Grejpfrut też może zmienić działanie leku

Interakcje mogą dotyczyć nie tylko suplementów, ale również produktów spożywczych. Jednym z najlepiej znanych przykładów jest grejpfrut i sok grejpfrutowy.

Zawarte w grejpfrucie substancje mogą hamować aktywność enzymu CYP3A4 w jelicie. W przypadku niektórych leków sprawia to, że do krwiobiegu trafia większa ilość substancji czynnej, a organizm wolniej ją usuwa. W efekcie może wzrosnąć jej stężenie we krwi, a wraz z nim ryzyko działań niepożądanych. FDA wymienia wśród leków, których działanie może zmieniać grejpfrut, m.in. niektóre statyny, leki stosowane w nadciśnieniu oraz wybrane leki immunosupresyjne.

Na podobną interakcję trzeba zwrócić uwagę w przypadku niektórych suplementów zawierających ekstrakt z grejpfruta. NCEŻ wskazuje, że składniki o potencjalnym wpływie na metabolizm leków mogą znajdować się również w suplementach diety.

Jak wyjaśnia Izabela Augustyniak: Istotne są również interakcje z żywnością - przykładowo grejpfrut i sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie we krwi niektórych leków, jak statyny czy antagoniści wapnia.

Nie oznacza to, że każda osoba przyjmująca leki musi całkowicie rezygnować z grejpfruta. Ryzyko interakcji zależy od konkretnego leku i jego właściwości.

Im więcej preparatów, tym większe ryzyko interakcji lekowych

Ryzyko wystąpienia interakcji rośnie wraz z liczbą przyjmowanych leków i suplementów. Szczególnej uwagi wymagają osoby starsze oraz pacjenci, którzy z powodu kilku chorób stosują jednocześnie wiele preparatów.

W takiej sytuacji łatwo przeoczyć, że jeden preparat jest przepisanym przez lekarza lekiem, drugi kupujemy bez recepty, a kolejny traktujemy po prostu jako witaminę czy suplement diety. Tymczasem również suplement może zawierać substancje aktywne biologicznie, które wpływają na działanie stosowanych leków. Dlatego podczas oceny możliwych interakcji liczy się cała lista przyjmowanych preparatów, a nie tylko te dostępne na receptę.

Jak podkreśla Izabela Augustyniak, farmaceutka:

Interakcje między lekami, suplementami diety i żywnością są częstym, a jednocześnie niedocenianym problemem. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące kilka lub kilkanaście preparatów jednocześnie. W przypadku polipragmazji, czyli stosowania wielu leków, ryzyko interakcji oraz działań niepożądanych wyraźnie wzrasta.

Dlatego przy każdej zmianie terapii warto powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie nie tylko o stosowanych lekach, lecz także o witaminach, minerałach, preparatach ziołowych i innych suplementach. Dotyczy to również produktów przyjmowanych tylko od czasu do czasu.

Zanim kupisz suplement, sprawdź, co już przyjmujesz

Nie trzeba rezygnować z suplementacji tylko dlatego, że stosuje się leki. Trzeba natomiast podejść do niej świadomie. Przed rozpoczęciem stosowania nowego preparatu warto sprawdzić jego nazwę, skład i dawkę. Dobrze też mieć przygotowaną pełną listę wszystkich przyjmowanych produktów. Dotyczy to leków na receptę, preparatów dostępnych bez recepty, suplementów diety, produktów ziołowych, a nawet preparatów stosowanych tylko "doraźnie".

Warto również podczas wywiadu z lekarzem lub farmaceutą powiedzieć o wszystkich preparatach, które przyjmujemy regularnie albo okazjonalnie. Taka informacja ułatwia ocenę możliwych interakcji i pozwala lepiej zadbać o bezpieczeństwo terapii.

Najważniejsza zasada? Patrzeć na całą terapię, nie jedną kapsułkę

Interakcje leków, suplementów i żywności nie są powodem do paniki. Są natomiast ważnym argumentem za tym, by nie traktować suplementów jako produktów całkowicie obojętnych dla organizmu.

Świadomość możliwych interakcji pozwala ograniczyć związane z nimi ryzyko. W niektórych przypadkach wystarczy zachować odpowiedni odstęp między przyjmowaniem preparatów, w innych konieczna może być zmiana suplementu lub całkowita rezygnacja z jego stosowania. To, jakie rozwiązanie będzie bezpieczne w konkretnej sytuacji, powinien ocenić lekarz lub farmaceuta, biorąc pod uwagę wszystkie przyjmowane przez pacjenta preparaty.

Jak podsumowuje farmaceutka, kluczowe znaczenie ma spojrzenie na terapię jako całość. "Z punktu widzenia farmaceuty najważniejsza jest zasada: nie należy oceniać bezpieczeństwa pojedynczego leku lub suplementu w oderwaniu od całej terapii pacjenta. Im więcej przyjmowanych preparatów, tym większe znaczenie ma ich wzajemne oddziaływanie, właściwe dawkowanie oraz kontrola potencjalnych działań niepożądanych" - podsumowuje Izabela Augustyniak.

Źródła

• Interakcje pomiędzy żywnością a lekami - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej

• Suplementy diety zawierające składniki roślinne - ryzyko interakcji z lekami - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej

• How Medications and Supplements Can Interact | NCCIH

• 6 Tips: How Herbs Can Interact With Medicines | NCCIH