Szczepienia a odporność — jak szczepienia pomagają budować odporność organizmu?

Co może wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego? Oprócz zdrowego stylu życia część osób – po konsultacji ze specjalistą i w przypadku stwierdzonych niedoborów – stosuje również odpowiednio dobrane preparaty zawierające m.in.:

• witaminę D,

• cynk,

• magnez,

• kwasy omega-3,

• probiotyki,

• elektrolity.

Suplementacja powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i nie zastępuje zdrowej diety ani szczepień ochronnych. Dobór preparatów powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb, wieku, stanu zdrowia oraz ewentualnych wyników badań laboratoryjnych.

Czym jest odporność nabyta?

Nasza odporność nabyta wygląda już nieco inaczej. Nie rodzimy się z nią. Wykształca się ona w trakcie naszego życia, kiedy organizm ma kontakt z konkretnym patogenem lub jego fragmentem. Może to nastąpić zarówno po przechorowaniu infekcji, jak i po szczepieniu.To właśnie tutaj niezwykle ważną rolę odgrywa pamięć immunologiczna. Po pierwszym kontakcie z drobnoustrojem organizm uczy się go rozpoznawać. Wytwarza przeciwciała oraz komórki pamięci immunologicznej, dzięki którym przy kolejnym kontakcie może zareagować znacznie szybciej i skuteczniej.

Jak szczepienia budują odporność?

Szczepienia wykorzystują właśnie ten naturalny mechanizm działania naszego układu odpornościowego. Podanie szczepionki nie ma na celu wywołania choroby. Jej zadaniem jest „pokazanie” układowi odpornościowemu fragmentu patogenu lub informacji potrzebnej do jego rozpoznania. Dzięki temu organizm uczy się reagować jeszcze zanim dojdzie do rzeczywistego zakażenia.

W zależności od rodzaju szczepionki mogą one zawierać:

• osłabione drobnoustroje,

• drobnoustroje inaktywowane,

• fragmenty patogenów,

• materiał genetyczny umożliwiający wytworzenie odpowiedzi immunologicznej.

Po szczepieniu powstają przeciwciała oraz komórki pamięci immunologicznej, które mogą szybciej rozpoznać zagrożenie podczas kontaktu z prawdziwym patogenem. To właśnie dlatego szczepienia należą do najważniejszych elementów profilaktyki chorób zakaźnych.

Jak przygotować się do szczepienia?

Dbanie zarówno o naszą odporność wrodzoną, jak i nabytą należy do nas. Ale szczepiąc siebie, chronimy też innych.

W polskim Programie Szczepień Ochronnych istnieją szczepienia obowiązkowe orazzalecane. Kalendarz można uzupełnić o dodatkowe szczepienia, takie jak np.szczepienie przeciw KZM czy sezonowo przeciwko grypie. Szczepienie wykonywane być powinno w stanie zdrowia organizmu. Co to znaczy? Że doszczepienia kwalifikuje nas zwykle lekarz. Jednak nie każdy objaw infekcyjny jest przeciwwskazaniem. Niewielkie przeziębienie czy katar pozwalają bez zastrzeżeń na wykonanie szczepienia. Ostra infekcja przebiegająca z gorączką jest najczęściej wskazaniem do odroczenia szczepienia. Warto zarezerwować sobie spokojniejszy dzień w dniu szczepienia, ze względu na możliwość występowania najczęstszych NOP, czyli np. stanu podgorączkowego, bólu głowy, osłabienia czy bólu miejsca wkłucia. Należy poinformować lekarza o wszystkich lekach, które przyjmujemy, oraz o chorobach przewlekłych, alergiach i wcześniejszych niepożądanych odczynach poszczepiennych. Po szczepieniu należy pozostać w punkcie szczepień przez około 15 minut, a następnie przez kolejne dni obserwować swój organizm.

Co warto wiedzieć o niepożądanych odczynach poszczepiennych (NOP)?

Jak wspomniałem wcześniej, po szczepieniu mogą pojawić się niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). Najczęściej mają one łagodny charakter i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

Do najczęstszych należą:

• ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,

• stan podgorączkowy lub gorączka,

• osłabienie,

• ból głowy,

• bóle mięśni.

Takie objawy świadczą o aktywacji układu odpornościowego i zwykle nie są powodem do niepokoju. W przypadku nasilonych lub nietypowych objawów po szczepieniu należy skontaktować się z lekarzem.

Dlaczego potrzebne są dawki przypominające?

Wiele osób zastanawia się, dlaczego niektóre szczepienia wykonuje się tylko raz, a inne wymagają kolejnych dawek.Odpowiedź jest prosta – pamięć immunologiczna nie dla wszystkich drobnoustrojów utrzymuje się przez całe życie. W przypadku części szczepień poziom ochrony z czasem stopniowo się zmniejsza. Dawki przypominające mają za zadanie ponownie pobudzić układ odpornościowy i utrzymać odpowiedni poziom ochrony. Dlatego warto regularnie sprawdzać swój kalendarz szczepień – nie tylko u dzieci, ale również w wieku dorosłym.

Szczepienia w ciąży

Szczególną grupę stanowią kobiety w ciąży. Niektóre szczepienia są w tym okresie zalecane, ponieważ chronią zarówno przyszłą mamę, jak i dziecko.

Przykładem są szczepienia przeciw:

• krztuścowi,

• grypie,

• COVID-19 (zgodnie z aktualnymi zaleceniami).

Każdorazowo decyzja o szczepieniu powinna zostać podjęta po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

Szczepienia przed podróżą

Coraz więcej osób podróżuje do krajów o odmiennych warunkach klimatycznych i epidemiologicznych. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić nie tylko ważność paszportu, ale również swój kalendarz szczepień. W zależności od kierunku podróży lekarz medycyny podróży może zalecić wykonanie dodatkowych szczepień, np. przeciw:

• WZW A,

• durowi brzusznemu,

• żółtej gorączce,

• meningokokom,

• wściekliźnie.

Najlepiej zgłosić się na konsultację około 6–8 tygodni przed planowanym wyjazdem, aby był czas na wykonanie szczepień i uzyskanie odpowiedniej odporności.

Czy szczepionki chronią w 100%?

Żadna szczepionka nie zapewnia stuprocentowej ochrony. Nie oznacza to jednak, że są nieskuteczne. Ich zadaniem jest przede wszystkim zmniejszenie ryzyka zachorowania, ciężkiego przebiegu choroby, hospitalizacji oraz powikłań. Nawet jeśli osoba zaszczepiona zachoruje, przebieg infekcji jest często łagodniejszy niż u osoby niezaszczepionej. To właśnie dlatego szczepienia należą do najskuteczniejszych metod profilaktyki chorób zakaźnych.

Dlaczego dzieci szczepi się tak wcześnie?

To pytanie pojawia się bardzo często. Najmłodsze dzieci mają jeszcze niedojrzały układ odpornościowy i są szczególnie narażone na ciężki przebieg wielu chorób zakaźnych. Dlatego kalendarz szczepień został opracowany w taki sposób, aby zapewnić ochronę w okresie największego ryzyka. Moment podania poszczególnych szczepionek nie jest przypadkowy, lecz wynika z wieloletnich badań naukowych.

Dlaczego szczepiąc siebie, chronimy również innych?

Niektóre osoby z powodów medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Są to między innymi pacjenci z ciężkimi zaburzeniami odporności lub osoby, u których występują przeciwwskazania do podania określonej szczepionki. Im więcej osób w społeczeństwie posiada odporność przeciwko danemu patogenowi, tym trudniej dochodzi do jego dalszego rozprzestrzeniania się. To zjawisko określane jest mianem odporności populacyjnej.

BOX bezpieczeństwa — kiedy przed szczepieniem warto skonsultować się z lekarzem?

Przed szczepieniem należy poinformować lekarza, jeśli:

• wcześniej wystąpił ciężki niepożądany odczyn poszczepienny,

• występuje wysoka gorączka lub ostra infekcja,

• przyjmujesz leki wpływające na układ odpornościowy,

• chorujesz przewlekle,

• jesteś w ciąży lub planujesz ciążę,

• masz wątpliwości dotyczące kwalifikacji do szczepienia.

Lekarz oceni, czy szczepienie można wykonać zgodnie z aktualnymi zaleceniami.

Najczęstsze błędy dotyczące odporności i szczepień

Do najczęściej spotykanych błędów należą:

• przekonanie, że suplementy mogą zastąpić szczepienia,

• utożsamianie odporności wyłącznie z przyjmowaniem witamin,

• pomijanie dawek przypominających,

• czerpanie wiedzy wyłącznie z mediów społecznościowych,

• rezygnowanie ze szczepień z powodu niezweryfikowanych informacji,

• brak kontroli własnego kalendarza szczepień.