Jak mierzyć ciśnienie w domu? Te błędy mogą mieć wpływ na wynik

Jak wybrać ciśnieniomierz do domu?

Do domowego pomiaru ciśnienia najlepiej wybrać automatyczny aparat naramienny, którego dokładność została potwierdzona w procesie walidacji. Takie urządzenia są rekomendowane np. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Duże znaczenie ma również odpowiedni dobór mankietu do obwodu ramienia. [1]

Przed zakupem warto sprawdzić:

• czy aparat ma potwierdzoną walidację kliniczną,

• jaki zakres obwodu ramienia obejmuje dołączony mankiet,

• czy urządzenie jest przeznaczone do pomiarów u dorosłych,

• czy wyświetlacz jest czytelny,

• czy aparat pozwala zapisywać wyniki.

American Heart Association (AHA) również zaleca automatyczne ciśnieniomierze naramienne. Aparaty zakładane na nadgarstek mogą być mniej wiarygodne, dlatego w przypadku domowego monitorowania ciśnienia preferowane są urządzenia mierzące je na ramieniu. [2]

Warto też zabrać własny ciśnieniomierz na wizytę lekarską. Specjalista może sprawdzić, czy aparat działa prawidłowo i czy pacjent poprawnie wykonuje pomiar. AHA zaleca również okresowe sprawdzanie dokładności urządzenia, zgodnie z zaleceniami producenta. [2]

Czy mankiet ciśnieniomierza musi być dobrze dobrany?

To jeden z najważniejszych elementów całego pomiaru. Mankiet ciśnieniomierza powinien być dopasowany do obwodu ramienia. Jeśli jest za mały, może zawyżać wynik. Z kolei niewłaściwie dobrany zbyt duży mankiet może wpływać na zaniżenie wartości. [2]

Dlatego standardowy mankiet nie zawsze będzie odpowiedni. Przed zakupem aparatu warto zmierzyć obwód ramienia i sprawdzić zakres wskazany przez producenta. Mankiet zakładamy na odsłonięte ramię, a nie na ubranie. Powinien znajdować się kilka centymetrów nad zgięciem łokcia. Jego oznaczenie należy umieścić zgodnie z instrukcją producenta, zwykle nad przebiegiem tętnicy ramiennej.

Nie warto również podczas pomiaru podwijać ciasno rękawa. Ucisk w okolicy ramienia może wpływać na wynik. [1]

Jak przygotować się do pomiaru ciśnienia?

Na wynik pomiaru ciśnienia może wpływać to, co robiliśmy bezpośrednio przed badaniem. Kawa, papierosy czy wysiłek fizyczny mogą zwiększać ciśnienie.

Dlatego przed pomiarem warto:

• przez co najmniej 30 minut nie pić kawy ani innych napojów zawierających kofeinę,

• nie palić papierosów,

• nie wykonywać ćwiczeń fizycznych,

• opróżnić pęcherz,

• usiąść spokojnie i odpocząć przez około 5 minut.

Takie przygotowanie zaleca American Heart Association. Organizacja podkreśla również, że podczas pomiaru nie należy rozmawiać ani korzystać z telefonu. (AHA)

Farmaceutka Monika Kulik zwraca uwagę, że przygotowanie jest równie ważne jak sam aparat: "Wynik pomiaru zależy nie tylko od ciśnieniomierza, ale też od tego, jak się przygotujemy.

Oto zasady, o których warto pamiętać:

Przed pomiarem

Usiądź i odpocznij 5 minut.

Przez 30 minut przed pomiarem nie pij kawy, nie pal papierosów i nie ćwicz.

Pozycja

Siedź wygodnie, z oparciem pleców, stopami płasko na podłodze, nogi nie powinny być założone jedna na drugą.

Oprzyj ramię na stole, tak aby mankiet znajdował się na wysokości serca.

W czasie pomiaru nie rozmawiaj i się nie ruszaj."

W jakiej pozycji mierzyć ciśnienie?

Pozycja ciała ma duże znaczenie dla wyniku. Podczas pomiaru plecy powinny być podparte, a stopy ustawione płasko na podłodze. Nie należy zakładać nogi na nogę.

Ramię trzeba oprzeć na stole lub innym stabilnym podparciu. Mankiet powinien znajdować się na wysokości serca. Dłoń powinna być rozluźniona, a całe ciało pozostawać nieruchome.

W czasie pomiaru nie należy mówić. Nawet krótka rozmowa może wpływać na uzyskaną wartość. Prawidłową pozycję podczas pomiaru opisują zarówno AHA, jak i WHO. [1],[2].

Prawidłowa pozycja krok po kroku

• usiądź wygodnie na krześle,

• oprzyj plecy,

• postaw stopy płasko na podłodze,

• nie krzyżuj nóg,

• oprzyj ramię na stole,

• ustaw je na wysokości serca,

• rozluźnij dłoń,

• nie rozmawiaj i nie poruszaj się podczas pomiaru.

Na której ręce mierzyć ciśnienie?

W większości przypadków można mierzyć ciśnienie na lewym lub prawym ramieniu. Podczas pierwszych pomiarów warto jednak sprawdzić wartości na obu rękach. Jeżeli pojawia się między nimi wyraźna różnica, dalsze pomiary powinny być wykonywane zgodnie z zaleceniem lekarza.

Farmaceutka Monika Kulik radzi: "Mankiet: Załóż go na lewe ramię (lub na to, na którym lekarz zalecił mierzenie). Mankiet musi być dopasowany do obwodu ramienia, zbyt mały zawyża wynik, zbyt duży go zaniża. Rurka powinna być skierowana w dół, wzdłuż ręki, tak aby nie uciskała i nie zaburzała pomiaru."

Najważniejsze jest więc nie samo przywiązanie do konkretnej strony, ale prawidłowe założenie mankietu i konsekwentne wykonywanie kolejnych pomiarów w podobnych warunkach.

Ile razy mierzyć ciśnienie?

Jeden pomiar nie zawsze wystarcza. Ciśnienie krwi zmienia się w ciągu dnia pod wpływem np. aktywności, emocji, stresu czy odpoczynku. Dlatego podczas jednej sesji pomiarowej warto wykonać dwa pomiary w odstępie około minuty.

Jeśli wyniki są wyraźnie różne, można wykonać trzeci pomiar. Przy regularnym monitorowaniu warto zapisywać wyniki, zamiast opierać ocenę zdrowia na pojedynczej wartości. [2]

Ciśnieniomierz

"Wybieraj sprawdzone marki, najlepiej z walidacją kliniczną. Aparat powinien być skalibrowany przez producenta, aby wynik był wiarygodny. Warto sprawdzać jego dokładność co 1-2 lata. Wykonaj 2-3 pomiary w odstępie minuty i weź pod uwagę ich średnią. Wiele nowoczesnych aparatów robi to automatycznie". - dodaje Monika Kulik.

W przypadku regularnego monitorowania ciśnienia lekarz może zalecić konkretny schemat pomiarów, np. rano i wieczorem przez kilka kolejnych dni.

Jak prowadzić dzienniczek ciśnienia?

Jeśli lekarz zaleci regularne mierzenie ciśnienia, warto prowadzić prosty dzienniczek. Powinny znaleźć się w nim:

• data,

• godzina,

• ciśnienie skurczowe,

• ciśnienie rozkurczowe,

• puls,

• ewentualne uwagi dotyczące samopoczucia.

Wyniki najlepiej zapisywać o podobnych porach i w podobnych warunkach. Dzięki temu lekarz może ocenić nie pojedynczy pomiar, ale tendencję i średnie ciśnienie z kolejnych badań.

Monika Kulik podkreśla: "Wyniki zapisuj w dzienniczku (data, godzina, wartości, tętno), najlepiej o stałych porach. Dzienniczek przynoś na wizyty i omawiaj go z kardiologiem. Nie zmieniaj samodzielnie dawek leków na podstawie pojedynczych wyników i nie pożyczaj leków od sąsiadów jak wyniki będą za wysokie! Nawet jeśli dotychczasowe wartości były prawidłowe, nie należy samodzielnie zmieniać leczenia. Dotyczy to również sytuacji, gdy ciśnienie jest chwilowo wyższe."

Co oznaczają dwie wartości na ciśnieniomierzu?

Wynik pomiaru może wyglądać np. tak: 120/80 mmHg. Pierwsza liczba oznacza ciśnienie skurczowe, a druga ciśnienie rozkurczowe.

Ciśnienie skurczowe odpowiada ciśnieniu w tętnicach podczas skurczu serca. Ciśnienie rozkurczowe odnosi się do ciśnienia występującego w tętnicach podczas rozkurczu serca. Jednostką jest mmHg, czyli milimetry słupa rtęci.

Warto pamiętać, że ciśnienie tętnicze nie jest stałe. Zmienia się w zależności od aktywności, stresu, odpoczynku, wieku czy przyjmowanych leków. Dlatego ocena ciśnienia tętniczego krwi powinna uwzględniać serię prawidłowo wykonanych pomiarów.

Jakie ciśnienie jest prawidłowe?

Nie powinno się rozpoznawać nadciśnienia tętniczego na podstawie jednego wyniku. Znaczenie ma średnia z prawidłowo wykonanych pomiarów oraz ocena lekarza.

Według europejskich wytycznych próg rozpoznania nadciśnienia na podstawie pomiarów wykonywanych w domu jest niższy niż dla pomiarów gabinetowych. W domowych pomiarach za wartość odpowiadającą nadciśnieniu przyjmuje się średnią ≥135/85 mmHg, podczas gdy w gabinecie próg wynosi ≥140/90 mmHg. [3]

Nie oznacza to jednak, że pojedynczy wynik przekraczający te wartości automatycznie oznacza chorobę. Powtarzające się wysokie ciśnienie powinno być ocenione przez specjalistę.

Dlaczego warto kontrolować ciśnienie?

Nadciśnienie może przez długi czas nie powodować charakterystycznych objawów. Jednocześnie utrzymujące się wysokie ciśnienie zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Nieleczone nadciśnienie jest jednym z istotnych czynników ryzyka zawału serca i udaru mózgu, a także uszkodzenia nerek i niewydolności nerek. [1]

Regularne mierzenie ciśnienia pozwala zauważyć utrzymujące się nieprawidłowości i dostarcza lekarzowi informacji potrzebnych do oceny skuteczności leczenia.

Co zrobić, gdy ciśnienie jest wysokie?

Jeżeli pojedynczy pomiar jest wyższy niż zwykle, nie należy od razu wpadać w panikę. Warto spokojnie usiąść, odpocząć kilka minut i wykonać kolejny pomiar.

Jeśli wysokie wartości się powtarzają, należy skonsultować je z lekarzem. Nie wolno samodzielnie zwiększać dawki leków, odstawiać ich ani przyjmować preparatów przepisanych innej osobie.

Szczególnej uwagi wymaga bardzo wysokie ciśnienie. Przy wartości około 180/120 mmHg lub wyższej należy wykonać ponowny pomiar po krótkim odpoczynku. Jeżeli tak wysokiemu ciśnieniu towarzyszą objawy, takie jak ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia widzenia, osłabienie, splątanie lub objawy sugerujące udar mózgu, potrzebna jest pilna pomoc medyczna. [3]

Prawidłowe mierzenie ciśnienia nie jest trudne. Najważniejsze są powtarzalne warunki: odpowiednio dobrany ciśnieniomierz i mankiet, kilka minut odpoczynku, prawidłowa pozycja ciała oraz ramię ustawione na wysokości serca. Dzięki temu domowy pomiar może być cennym uzupełnieniem oceny stanu zdrowia i kontroli leczenia nadciśnienia.

Źródła

1. WHO technical specifications for automated non-invasive blood pressure measuring devices with cuff

2. Home Blood Pressure Monitoring | American Heart Association

3. 2024 Pocket Guidelines on Elevated Blood Pressure and Hypertension