Bezsenność. Najczęstsze błędy, które pogarszają sytuację

Spis treści:

1. Rodzaje zaburzeń snu

2. Przyczyny bezsenności

3. Objawy bezsenności to nie tylko trudności z zasypianiem

4. Jak wygląda rozpoznanie bezsenności?

5. Leczenie bezsenności nie zaczyna się od tabletek

6. Kiedy lekarz może zalecić leki?

7. Higiena snu

8. Bezsenność - nie należy jej bagatelizować

Rodzaje zaburzeń snu

Specjaliści wyróżniają kilka postaci tego schorzenia. Najłagodniejszą jest bezsenność przygodna, która trwa zwykle od jednej do kilku nocy. Najczęściej pojawia się po silnym stresie, zmianie strefy czasowej lub ważnym wydarzeniu życiowym.

Jeśli trudności utrzymują się dłużej, ale nie przekraczają trzech miesięcy, mówi się o bezsenności krótkotrwałej. W tym czasie organizm często zmaga się z przewlekłym stresem, żałobą, problemami zawodowymi lub innymi przejściowymi sytuacjami.

Największym wyzwaniem jest jednak bezsenność przewlekła. Rozpoznaje się ją wtedy, gdy problemy ze snem występują co najmniej trzy razy w tygodniu przez minimum trzy miesiące. Przewlekła bezsenność nie ustępuje samoistnie i zwykle wymaga konsultacji lekarskiej oraz odpowiednio dobranej terapii.

Lekarze rozróżniają również bezsenność pierwotną, która nie wynika z innych schorzeń, oraz bezsenność wtórną, będącą następstwem innych problemów zdrowotnych lub stosowanych leków.

Przyczyny bezsenności

Przyczyny bezsenności rzadko są jednoznaczne. U części pacjentów źródłem problemu jest przewlekły stres i napięcie emocjonalne, u innych choroby przewlekłe lub zaburzenia psychiczne. Bardzo często bezsenność współwystępuje z zaburzeniami psychicznymi, przede wszystkim z zaburzeniami lękowymi oraz depresją. Zaburzenia snu są również częstym objawem występującym w chorobie afektywnej dwubiegunowej.

Nie można zapominać także o chorobach fizycznych. Problemy z nocnym wypoczynkiem mogą towarzyszyć chorobom somatycznym, takim jak przewlekłe zespoły bólowe, cukrzyca czy nadczynność tarczycy. Wśród przyczyn wymienia się również choroby neurologiczne, między innymi chorobę Parkinsona.

W praktyce lekarze zwracają także uwagę na zespół obturacyjnego bezdechu sennego. Osoby z obturacyjnym bezdechem sennym wielokrotnie wybudzają się w ciągu nocy, choć często nie pamiętają tych epizodów. Skutkiem jest poranne uczucie niewyspania, senność w ciągu dnia i pogorszenie koncentracji.

Na sen wpływają również używki. Nadużywanie alkoholu, kofeiny czy substancji psychoaktywnych może zaburzać naturalną strukturę snu i prowadzić do jego fragmentacji.

Objawy bezsenności to nie tylko trudności z zasypianiem

Wbrew powszechnej opinii objawy bezsenności nie zawsze oznaczają długie leżenie w łóżku i bezskuteczne liczenie owiec. U wielu osób głównym problemem są częste wybudzenia lub zbyt wczesne budzenie, po którym nie ma już możliwości ponownego zaśnięcia.

Efektem jest skrócenie czasu snu. Zbyt krótki sen sprawia, że rano pojawia się uczucie niewyspania, a w ciągu dnia narasta odczuwanego zmęczenia. Pogarsza się pamięć, koncentracja i szybkość podejmowania decyzji. Wiele osób zauważa także większą drażliwość oraz spadek motywacji do działania.

Z czasem problemy zaczynają wpływać na relacje z bliskimi, wydajność zawodową oraz ogólne funkcjonowanie pacjenta. Jeżeli objawy utrzymują się przez kilka tygodni, nie warto czekać, aż ustąpią samoistnie. W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie rozpoczęta diagnostyka pozwala uniknąć wielomiesięcznych problemów.

Jak wygląda rozpoznanie bezsenności?

Jeżeli problemy ze snem utrzymują się przez dłuższy czas, nie warto diagnozować się na własną rękę. Rozpoznanie bezsenności wymaga dokładnego wywiadu medycznego, ponieważ podobne dolegliwości mogą towarzyszyć wielu innym schorzeniom. Lekarz zapyta nie tylko o to, jak długo trwa problem i jak często pojawiają się wybudzenia, ale również o styl życia, przyjmowane leki, choroby przewlekłe oraz samopoczucie psychiczne.

Podczas wizyty istotne znaczenie ma również badanie fizykalne, które pozwala ocenić ogólny stan zdrowia.

Pierwszym miejscem, do którego warto zgłosić się w przypadku problemów ze snem, jest gabinet lekarza pierwszego kontaktu. Jeśli istnieje podejrzenie bardziej złożonych zaburzeń, pacjent może zostać skierowany do poradni specjalizującej się w medycynie snu, gdzie diagnostyka obejmuje również ocenę innych schorzeń mogących wpływać na nocny wypoczynek.

Leczenie bezsenności nie zaczyna się od tabletek

Jeszcze do niedawna wiele osób kojarzyło leczenie bezsenności przede wszystkim z lekami nasennymi. Dziś wiadomo, że w większości przypadków najlepsze efekty przynoszą metody niefarmakologiczne, a farmakoterapia powinna być stosowana jedynie w ściśle określonych sytuacjach.

Za złoty standard uznaje się terapię poznawczo-behawioralną. Jej celem jest zmiana utrwalonych nawyków i przekonań, które utrudniają zasypianie oraz pogłębiają problemy ze snem.

Jednym z elementów terapii jest kontrola bodźców. Polega ona na odbudowaniu skojarzenia łóżka wyłącznie ze snem, a nie z oglądaniem telewizji, przeglądaniem telefonu czy pracą. Równie ważna jest nauka radzenia sobie ze stresem oraz stopniowe wprowadzanie zmiany nawyków, które poprawiają jakość nocnego wypoczynku.

Badania prowadzone w ostatnich latach pokazują, że jej skuteczność utrzymuje się znacznie dłużej niż efekt uzyskiwany po zastosowaniu leków nasennych. To właśnie dlatego zarówno światowe wytyczne, jak i zalecenia stosowane w praktyce klinicznej, wskazują terapię poznawczo-behawioralną jako metodę pierwszego wyboru.

Kiedy lekarz może zalecić leki?

Są sytuacje, w których konieczne okazuje się leczenie farmakologiczne. Dotyczy to przede wszystkim osób z bardzo nasilonymi objawami lub pacjentów, u których bezsenność jest skutkiem innej choroby.

Stosowane leki nasenne powinny być przyjmowane wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza i przez możliwie najkrótszy czas. Ich długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem uzależnienia, dlatego nie są one rozwiązaniem problemu na lata.

Jeżeli bezsenność współwystępuje z depresją lub zaburzeniami lękowymi, specjalista może zdecydować o włączeniu leków przeciwdepresyjnych. Niektóre z nich wykazują również działanie nasenne, jednak ich zadaniem jest przede wszystkim leczenie choroby podstawowej.

Higiena snu

Choć określenie higiena snu pojawia się bardzo często, wiele osób nie do końca wie, co się pod nim kryje. Tymczasem przestrzeganie zasad higieny snu może znacząco poprawić jakość nocnego wypoczynku, zwłaszcza u osób z łagodniejszymi postaciami bezsenności.

Specjaliści zalecają, aby kłaść się spać i wstawać o tej samej porze każdego dnia, również w weekendy. Dzięki temu łatwiej utrzymać prawidłowe funkcjonowanie rytmu dobowego.

Wieczorem warto ograniczyć korzystanie z telefonów, tabletów i komputerów. Emitowane przez nie niebieskie światło hamuje wydzielanie melatoniny i utrudnia zasypianie. Dobrym pomysłem może być natomiast ciepła kąpiel, czytanie książki lub inne spokojne rytuały pomagające wyciszyć organizm.

Nie bez znaczenia pozostaje również aktywność fizyczna. Regularny ruch poprawia jakość snu, jednak intensywnego wysiłku fizycznego lepiej unikać w godzinach wieczornych, ponieważ może on działać pobudzająco.

Eksperci zwracają także uwagę, że zarówno krótki sen, jak i jego nadmiar, mogą negatywnie wpływać na organizm. Kluczowe znaczenie ma nie tylko długość, ale przede wszystkim jakość snu.

Bezsenność - nie należy jej bagatelizować

Wiele osób przez miesiące próbuje radzić sobie samodzielnie, licząc, że problem minie. Tymczasem nieleczona bezsenność może prowadzić do coraz większego zmęczenia, pogorszenia nastroju oraz trudności w pracy i życiu rodzinnym.

Dobra wiadomość jest taka, że współczesna medycyna dysponuje skutecznymi metodami leczenia. Odpowiednio dobrana terapia bezsenności, oparta przede wszystkim na zasadach higieny, czy metodach niefarmakologicznych pozwala większości pacjentów odzyskać spokojny sen.

Najważniejsze to nie czekać, aż problem sam ustąpi. Im wcześniej zostanie ustalona przyczyna zaburzeń, tym większa jest szansa na skuteczne leczenie i powrót do prawidłowego rytmu snu, który ma ogromne znaczenie dla zdrowia całego organizmu.

Źródła

Insomnia - NHS

https://jcsm.aasm.org/doi/10.5664/jcsm.6470

Insomnia - Symptoms and causes - Mayo Clinic